Kardelen Twitter'da... https://twitter.com/#!/KardelenDergi_        Kardelen 30 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     645 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Maariften eğitime
Site Editörü

  Sayı: 105 -

Ülkemizin eğitim işlerinden sorumlu olan bakanlığın ismi, aradaki “Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı” olduğu zamanı saymazsak, yaklaşık yüz yıldır “Millî Eğitim Bakanlığı”. Bu asırlık kurumumuz birden ortaya çıkmış değil elbet, Devlet–î Âlî Osmanlı zamanında da eğitim meselemize bakan bir “nâzırlık” vardı: “Maarif Nâzırlığı”.

Eğitim kelimesinin İngilizce’deki karşılığı “education” (ecukeyşın). Amerika Birleşik Devletleri’nde ve İngiltere’de eğitimle ilgilenen bakanlıklara “Department of Education” deniyor.

Gelin bu kelimelerin peşine takılalım. Yazıya başlamadan önce “eğitim” kelimesinin son bir veya iki yüzyıllık geçmişi olduğunu tahmin edip yazı taslağını ona göre kurdum kafamda ancak gördüm ki eğitim kelimesinin kökü Orhun kitabelerine kadar gidiyor. “... ol yılkıg alıp igittim” sözünde geçen “igittim” kelimesi “besledim”, “doyurdum” mânâsındaymış. Divân–ı Lugâti’t Türk’te de “igitti” kelimesi “yetiştirmek” anlamında kullanılmış.

“Education” kelimesi ise Latince “ex (eks)” ve “ducere (duker)” kelimelerinin birleşmesinden oluşmuş. Ex dış anlamında, ducere ise liderlik etmek, yol göstermek anlamında... Zamanla educate (ecukeyt) halini alan kelime, çocukların ilk yürümeye başlaması ve eğitmek anlamlarını kazanmış.

Maarife gelirsek… Maarif, irfan ile aynı kökten geliyor. Biliş, anlayış kelimeleri anlamını tam karşılar mı emin değilim. Bu kökten gelen irfan, arif gibi kelimelerin daha içten mânâları var. “Education” kelimesinin ilk kısmının “ex” yani dıştan gelmesi gibi “Maarif” kelimesinde bir “içten” gelme durumu var. Enfüs ve âfak gibi...

Tahsili ele alalım. Mahsul ile aynı kökten. Tohumdan ürün alma… Tedris, dars kökünden, yani yorumlayarak öğretme… Okul, okumaktan gelse de Fransızca ekol kelimesinden esinlenmiş. Mektep de “ktb” kökünden gelen bir kelime, yazma, okuma yeri anlamında. Rüştiye tabir yerinde ise cuk oturan isimlerden, anlamına en uygun olduğunu düşündüğüm isim belki de. Rüşt doğru yolu bulma, doğru yoldan gitme anlamına geliyor. İrşad, mürşid bu kökten diğer önemli sözcükler.

Kelimeler, isimler taşıdıkları mânâyı işaret ederler ancak “o şey” değillerdir. Bu açıdan “eğitmek” sözcüğü daha çok hayvanların uysallaştırılmasını, bazı hareketleri yapacak hale gelmeleri için yapılan çalışmaları işaret ediyor. Eski kaynaklardaki kullanımı da bu yönde. “Education” kelimesinin dışa dönüklüğü de buna yakın bir anlam katıyor. Ancak maarifte, tahsilde, irşâdda işaret edilen mânânın farklı olduğu aşikâr.

Bugün bakanlığın ismini Maarif Bakanlığı olarak değiştirsek sorunlar çözülmez elbette. Eskiye bakıp, nerede o eski zamanlar diye bir özlem de değil kastımız. Bir bakış açısı getirmek çabasındayız. Eğitimle ilgili çalışma yaparken dışa değil içe bakarak ilerlemenin gerekliğini görmek belki… Derecâtı âli olsun, merhume Samiha Ayverdi Hanımefendi ne güzel demiş: “... Zîra alâkalılar bilsin bilmesin, bugün Türkiye'nin maariften daha mühim bir meselesi yoktur”

Eğitim meselesinde önemli iki faktör var: öğrenci ve öğretmen. Eğitmen yerine öğretmen tercih edilmiş. Daha önceki kavramımız muallim. Muallim kelimesi, öğretilen şeyin ilim olduğuna işaret ediyor. Tam karşılığı günümüzdeki öğretmen kelimesi olmasa da benzer anlamda diğer bir sözcük mürebbi. Mürebbi kelimesi rab kökünden. Rab deyince ilk akla ilâhî Rububiyet geliyor ancak Arapça’da ustalık, usta öğretici olarak da kullanım örnekleri var. Mısırlılar bir ud üstadına rabbü’l ud derlermiş, udun en ustası anlamında… Bu açıdan mürebbi kelimesinin ustalaştırıcı, olgunlaştırıcı anlamlarını içermesi çok mânidâr. Öğrenci kelimesi öğrenen birine işaret ederken, talebe kelimesi talip olmayı öne alıyor. Kavramların işaretleri arasındaki bu nüanslar çok şey anlatıyor.

İsmine ne dersek diyelim en çok üzerinde durmamız gereken konu eğitim. İyi veya kötü niyetli her oluşumun, organizasyonun eğitim üzerinden hareket etmeye çalışması bunun diğer bir göstergesi. Bunun yanında yeni nesillerin bilgi ile tanışma süreçleri her geçen gün değişiyor, hızlanıyor. Bilgi her yerde ancak hazmetmeyi bilen çok az. Buna talip olacak talebe, doğru yolu gösterecek öğretmenler şart.


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
İlim ve irfan... - Sayı 106
Maariften eğitime... - Sayı 105
Yolun sonu... - Sayı 104
Sağlık olsun... - Sayı 103
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayı konusu (107): Üstte gök basmasa altta yer delinmese senin ilini ve töreni kim bozabilir? Birlikten kuvvet doğar; doğudan batıya, kuzeyden güneye hepsi bir örgüde, hepsi bir ilmekte; Türk Birliği...

Son Eklenen Yorumlardan
 Üstadı saygı ve rahmetle anıyor... çektiğifikir sancısından bizlerede bir katre bahşetmesiniRABBÜL Â... Hasan GÖRAL

 Üstadı saygı ve rahmetle anıyor... çektiğifikir sancısından bizlerede bir katre bahsetmesiniRABBÜL Â... Hasan GÖRAL

 Güzel tesbitler... Yüreğine kalemine sağlık. Mevlam nice faydalı yazılar kaleme almak nasip etsin in... Süleyman Okur

 Umut mu, umutsuzluk mu; hayali süsleyen güneş, her şeyi tutuşturmaya yeter; ama bir çiçek ki içte ve... Sinan AYHAN

  O kadar güzel kaleme almış ki sevgiyiSözcükler sevgiKağıt o kaleme alşık olmuş.Yüreğine sağlık A... Gülşen Akkaya


ACI-YORUM nedir?
Bugün toplumumuzda, özellikle düşünce alanında aksayan yönler ve anlamsızlıklar var.
ACIYORUM, bu aksaklıkları ve anlamsızlıkları, sadece fikirle en can alıcı yerinden, en vurucu sözlerle, yanlışlıkların mantıksızlıklarını yakalamayı usul bilerek, en doğru yargıları, hiç itiraza yer vermeyecek şekilde ifade etmeyi ve daha sonra düzeltmeyi yapacak olanlar için fikri çözüm yolları açmak düşüncesinin ifadeye dökülmüş şeklidir.
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1992
Kin ve nefretten beslenen müfteri müfsit
İrfan işinde plân
Gurur ve hüzün
Zincirli kaya
Türk kimliğini nerede arayalım?
Büyük Doğu dersleri -3-


Yavuz Sert - Röportaj - Abdullah ...
Yavuz Sert - Hazreti Mevlânâ okum...
Yavuz Sert - Bir bürokrat şârih: ...
Ali Erdal - Türk kimliğini nered...
Ali Erdal - Anadolu deyince...
Kadir Bayrak - Anadolu; Âb-ı hayat
Sinan Ayhan - Bizi tutan harç ve m...
Necip Fazıl Kısakürek - İrfan işinde plân
Fatma Pekşen - Parkta bir bayram sa...
Dergi Editörü - Zincirli kaya
Site Editörü - İlim ve irfan
Mehmet Hasret - Ana sütü gibi helâl
Necdet Uçak - Toprak
Necdet Uçak - Kardeşiz
Necdet Uçak - Güne besmeleyle başl...
Altan Atan - Üst akıl
Mustafa Büyükgüner - on dört, otuz yedi, ...
Kardelen Dergisi - Kardelenden haberler
Kardelen Dergisi - Gelecek sayı konusu ...
Hızır İrfan Önder - Erdem Beyazıta mektu...
Hızır İrfan Önder - Yunus Yunus
Ayhan Aslan - Bam teli
Ayhan Aslan - Acı kahve
Ayhan Aslan - Merhaba
Ayhan Aslan - Kemiksiz
Ayhan Aslan - Ulu sevda
Ayhan Aslan - Vicdan
Olgun Albayrak - Hoşgör bizi
Mehmet Balcı - Dedecim
Mehmet Balcı - Şiir hayatımdır
Muhsin Hamdi Alkış - Olaylara bakış - 106
Kubilay Ertekin - Kin ve nefretten bes...
Halis Arlıoğlu - Gurur ve hüzün
Ahmet Değirmenci - Neler olur neler
Büşra Doğramacı - Kaygı atlası
Kürsü Kainatın Efendisi - Mucize
Murat Yaramaz - Cami duvarı
Murat Yaramaz - Cuma
Murat Yaramaz - Kadir
Erdal Kozankaya - Haydi sil gözyaşları...
Mehmet izzet Gülenler - Dubalı dünya düzeni ...
Erkan Karakaya - Son gemi
Gülşen Ayhan - Yazı renginde melodi...
Mertali Mermer - Benliğini arayan
Cemal Karsavan - Risale-i Hayat Mekte...
İlkay Coşkun - Mesnevî bağlamında f...
Erdal Kurtuldu - Modern dünya rüya mı...
Zafer Nefer - Mühür; iyi günlerde ...
Makbule Özdemir - Aşkın uğruna
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 8027419
 Bugün : 3580
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 519454
 Bugün : 72
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 79
 106. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 2
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 6
Son Güncellenme: 15 Kasım 2020
Künye | Abonelik | İletişim