Kardelen'i DergiKapinda.com sitesinden satın alabilirsiniz.        Kardelen Twitter'da...        Kardelen 32 Yaşında!..       
    Yorum Ekle     119 kez okundu.     Henüz yorum bırakılmadı.     Yazara Mesaj

Türk Mizahı Hikmettir!
Muhsin Hamdi Alkış

  Sayı: 113 -

Mizah, komedi (güldürü) değildir. O ve ondan daha fazlasıdır. Mizahın bir unsuru olarak önce gülmece (komedi) ve gülünçlük kavramlarını irdeleyelim: Neleri gülünç buluruz? Zıtlıklar, anlamsızlıklar, başkalarının düşüncesizlikleri ve düşünmesizlikleri, ayıpları, zayıflıkları kısacası bir insanın en aşağı haliyle başkalarının düştüğü durumda olmadığına kendisini sevindirmesi. Tüm bunlara gülebilir gülünç bulabilir ama “mizah” saymayız zira mizah gülmeceden ötesidir. Gülmeceyi içeren ama ona yüz vermeyen onu disipline eden, onu üstünleştiren, ondaki süflî tarafları budayıp hikmet katan, müşahhası mücerredleştiren, tıpkı sanat ve estetik gibi soyutlama da içeren bir vasıtadır. İnsanı benzerlerinden ayıran ve insan yapan bir vasıta.

O halde: mizah da sanat gibi mücerretten (soyuttan) uzaklaştıkça vasfını yitiren somutlaştıkça bayağılaşan bir kalitedir.

Antropologlar bir kazı alanında kemikler bulduğunda eğer yazıya geçmemiş bir toplumsa o topluluğun insanî özelliklerine hükmedebilmek için soyutlama (mücerredleştirme) kabiliyetinden izler ararlar. Misal: ölü gömme âdetleri, ölümden sonra da bir yaşam olduğuna inandıklarına işaret etmesi, bir tahtadan yontma çocuk oyuncağı gibi… Yazılı eser bırakmış topluluklarda bulunan bir şiir veya bir fıkra o toplumun seviyesi hakkındaki kanaatimizi nasıl da yükseltiverir.

Bu bağlamda Türk mizahına baktığımızda yazılı mizah kadar sözlü mizahın da gelişmiş olduğunu ve bu gelişmişlik seviyesine varabilmek için çok uzun süre milletin vicdan ve aklında yoğrulmuş olması gerektiğini görürüz.

Türk mizahının temel özelliği, fıkra, hikâye, atasözü, taşlama, türkü hangi formda olursa olsun müellifinin zekâ seviyesine göre bir mesaj içermesidir Aslında daha doğrusu müellifinin muhatabının seviyesini öngördüğüne göre bir mesaj içermesi; yani muhatapların hangi seviyede olduğunu düşünüyor ise mesajı o basitlikte vermesidir.

Sözlü edebiyatımızda kalıcılık sağlayan en mühim ve en tesirli eserler, his ve düşünce yoğunluğunun muhatabına geçtiği, mücerretlik seviyesi yüksek eserlerdir. Büyük üzüntüler, büyük sevinçler, büyük neşe kısacası her duygunun en yoğunu sözlerle aktarılmaya lâyık ve en müsaididir.

Duygu ve düşünce yoğunluğunda mizah, zekânın tecessüm ediş biçimlerinden biri… En önemlisi çünkü insan zihninde kalıcılık, anılarında yer ediş ve kavrama kolaylığını da beraberinde getirip sözlü aktarımın temel unsuru haline getiriyor.

Türk mizah prototipi olarak Nasreddin Hoca’yı ele alalım… Nasreddin Hoca fıkraları pür Türk mizahıdır. Türkün ortak anlayış kavrayış seziş ve gülmecesinin seviyesini ortaya koyar… Mücerredleştirme, zekâ içerme, muhatabının seviyesinde mesajını verme, alay değil hikmetin idrakine yönelme… Nasreddin Hocada tecessüm eden özellikler... Bu sonuncusu ki Türk mizahı açısından en mühimi. Her hadisenin bir yapanı, yaptıranı, yaptırılanı, yaptıttırılanı var… Fail meful.. vasıtalar… Ariflerin La faile İllâllah sözünde vücut bulan hakikati arama gayreti… Her hadisede onun hikmetini arama gayreti. O’nun hikmetini arama gayreti…

İşte, meydana gelen her hadise gibi gülünen her hadisede bir hikmet ve büyük bir varoluş plânının parçası olma keyfiyetinin idrakiyle mütebebessim Türk mizahı…

Türk mizahı hikmettir. Türk şiiri hikmettir. Türk sanatı hikmettir. Değilse bile en azından o arayıştadır ki, adına Türk mizahı denilsin. 


Bu yazıya yorum ekleyin

Adınız
E-posta Adresiniz
Yorumunuz
 

CAPTCHA


Resimdeki rakamları bu alana yazınız


Eklenen Yorumlar


Henız yorum bırakılmadı...
 
Türk Mizahı Hikmettir!... - Sayı 113
Güzel Ahlâk ve Liyakat... - Sayı 112
Olaylara Bakış - 111... - Sayı 111
Olaylara bakış... - Sayı 110
Tüm Yazıları

ASKIDA ABONELİK: Siz de "askıda abonelik kampanyası"na destek olmak ister misiniz?

Gelecek sayı konusu (114):
Türk Dergiciliği...
Dergicilik özde nedir, bir dergi neyi şekillendirir... Hem yazarını, hem okurunu; keyfiyet bunu gerektirir. Belki her ilinde bir merkez olarak bir mecmua barındıran Türk Dergiciliği hangi insiyakla dergi çıkarmaktadır? Üstelik o insiyak bir sürü dergi çıkarmaya muktedir, ama fizikî ve ruhî şartlar sebebiyle uzun ömre mâlik değil. Tanzimattan beri bir derdin muzdaribi ve bir dertten muzdarip bu yapı nasıl bir karaktere sahip... Türk Dergiciliğinin günümüze kadar olan manzarası, macerası ne...


Son Eklenen Yorumlardan
 Yusuf kardeşim, yorumun için teşekkürler, şiirini kardelen@kardelendergisi.com veya yavuz.sert@yahoo... Site Editörü

 Halis hocam günceli her zaman olduğu gibi güzel açıklamış. Eline emeğine sağlık.... Ahmet Güney

 Halis hocam günceli her zaman olduğu gibi güzel açıklamış. Eline emeğine sağlık.... Ahmet Güney

 Kalemine sağlık dedecim... Beyza Güney

 Kalemine sağlık dedecim... Beyza Güney


Batı’nın Pompei’sinin günlerini andırmasının sebepleri Osmanlı Devleti’ni çökerten “metal yorgunluğu”nun ilk safhası değil midir?
Kardelen: Sayı 1, Temmuz 1992
Hocanın Heybesi
Edebiyat Savaşçısı
Yazmakla Görülen…
Hakikatin Önsezisinden Yeni Paradigmanın
İnce İnsan
Kurtlar ve İnsanlar...
İnce İnsan
Motosiklet Günlükleri


Ali Erdal - Mizah
Kadir Bayrak - Adam Olmak
Sinan Ayhan - Hakikatin Önsezisind...
Necip Fazıl Kısakürek - Hocanın Heybesi
Bedran Yoldaş - Susuyorum
Ekrem Yılmaz - Yenileyici
Dergi Editörü - Ya Tutarsa
Site Editörü - İnce İnsan
Mehmet Hasret - Yazmakla Görülen…
Necip Fazıl - Durun Kalabalıklar
Necdet Uçak - Bir Çocuk Masalı
Necdet Uçak - Ömür
Necdet Uçak - Beni
Altan Atan - Mizah Ciddî Bir İşti...
Kardelen Dergisi - Kardelenden Haberler
Kardelen Dergisi - FırçalıYorum
M. Nihat Malkoç - Doğumunun 815. yılın...
Hızır İrfan Önder - Güldüğüm Mü Var?
Ayhan Aslan - Çığırtkan
Mehmet Balcı - Ölüm Var
Mehmet Balcı - Hakkı Hatırla
Ahmet Çelebi - Çağlara
Muhsin Hamdi Alkış - Türk Mizahı Hikmetti...
Kubilay Ertekin - Kurtlar ve İnsanlar....
Osman Akyol - İbrahimin Baltası
Kürsü Kainatın Efendisi - Hususilik
Murat Yaramaz - Sorgu
Murat Yaramaz - Mizah
Mahmut Topbaşlı - Nasreddin Hoca
Mahmut Topbaşlı - Şiire Tutundum
Mehmet izzet Gülenler - Motosiklet Günlükler...
Mertali Mermer - Doğruluk Yoklaması
İlkay Coşkun - Sosyal Medya Mizahın...
İlkay Coşkun - "Kritikler" Üzerine ...
Elvin MÜTALİBOĞLU - Yaşamamış Olaydım
İlknur Eskioğlu - Âşıkların Selâmlaşma...
Heybet Akdoğan - İnanmasam
Vahid Aslan - İnsan
Yusuf Çelikler - Feryad-ı Yusuf
Koca Râgıb Paşa - Maya
Abdurrahim Ali URAL - Nasreddin Hoca’nın G...
Lütviyye Asgerzade - Bir Gün
Deniz Sarıtop - Edebiyat Savaşçısı
Ayşe Yaz - Yampirik
Elnur Uğur - Dilenci Çocuk
Habil Yaşar - SMS
Meltem Güdemezoğlu - Bir Bahar Akşamında
 
 
23 Mart 2005 tarihinden beri
 Ziyaretçi Sayısı Toplam : 10574892
 Bugün : 1376
 Tekil Ziyaretçi Sayısı Toplam : 559426
 Bugün : 9
 Tekil Ziyaretçi Sayısı (dün) Toplam : 57
 113. Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 10
 Önceki Sayıya Bırakılan Yorum Sayısı Toplam : 13
Son Güncellenme: 17 Ağustos 2022
Künye | Abonelik | İletişim