Modern Azerbaycan edebiyatında genç şairlerin şiirlerinde felsefi-psikolojik motifler
Servane DAĞTUMAS

  Sayı: 124 -

Tweetle

Modern Azerbaycan edebiyatında genç şairlerin şiirlerinde felsefi-psikolojik motifler

(Taleh Mansur ve Saddam Laçin’in şiirlerinden uyarlanmıştır)

E “Tamamlanmamış vasiyet” şiirinde yaşam-ölüm geçişleri

Azerbaycan türkcesinde

Bacarmadım gündüzləri yaşamağı

Təkbaşına öz gecəmi yaşayıram

Addım səsi,

Adam səsi,

Eşitməyən söz küçəmi yaşayıram

Nə oğlumu, nə qızımı,

Arzuların bir küncündə

Ürəyimi böyüdürəm.

Bu dünyaya göz açandan,

Kəfən doğan bələyimi böyüdürəm

Qorxutmasın qoy bir kəsi

Qurşaq tutub halay çəkən buludların şaqqıltısı

O ildirim səsi deyil,

O Tanrıdı, ürəyimi alqışlayır

Zaman-zaman edəcəyim,

Neçə böyük günahımı bağışlayır

Tanrı görür...

Gözlərindən soruşuram yerin-göyün:

-Görürsən mi məni indi?

Görürsən mi bu dünyanın istisindən soyuğuna,

Soyuğundan istisinə

 var-gəl edən külək kimi narahatam?!

Duyursanmı, zirvələrə toxunduqca ağrılarım daşa dönür?

Gəldiyim yol, getdiyim yol

Göz üstündə bir cüt qara qaşa dönür?

Taleyinə gülümsəyən bir kimsəsiz kədər kimi,

Əridikcə zərrələrim gilə-gilə yaşa dönür.

süzülürəm bu dünyanın ömür adlı  yanağından

gedirəm...

Məndən ötru ağlamayın  ay adamlar,

Xəbəriniz yoxdu sizin,

hamınızın göz yaşınız məndədi

Ürək deyib köksünüzə əl atmayın, ay adamlar

Mən gedəndə biləcəksiz ürəyiniz hardadı?

Mən gedəndə   biləcəksiz ürəyiniz cənazəmdən öndədi...

Türkiye türkcesinde

Gündüz yaşayamadım

Tekbaşıma kendi gecemi yaşıyorum

ayak sesi,

insan sesi,

Duyulmamış sözümün sokağını yaşıyorum

Ne oğlumu, ne kızımı

Hayallerin bir köşesinde

Kalbimi büyütüyorum.

Bu dünyaya göz açtığım andan,

Kefenli çoçuğumu büyütüyorum

Kimseyi korkutmasın

Çevreleyen bulutların takırtısı

Bu gök gürültüsü sesi değil

O Tanrıdır, kalbimi alkışlar

zaman zaman yapacağım

Nice büyük günahımı bağışlar

Allah görür...

Gözlerine soruyorum, gökyüzünün,yeryüzünün

- Şimdi beni görüyor musun?

Bu dünyanın sıcağından soğuğuna kadar görüyor musun?

Soğuktan sıcağa

Gelip giden rüzgâr gibi endişeliyim?!

Zirvelere dokunduğumda acımın taşa

dönüştüğünü hissediyor musun?

Geldiğim yol, gittiğim yol

Gözün üzerine dönen bir çift siyah kaş mı?

Kadere gülümseyen ıssız bir keder gibi,

Eridikçe parçacıklarım damla-damla suya dönüşüyor.

Süzülüyorum hayat denen bu dünyanın yanağından gidiyorum...

Benim için ağlamayın arkadaşlar

Haberiniz yok,

Bütün gözyaşlarınız bende

sakın moralinizi bozmayın arkadaşlar

Ben gittiğimde bileceksiniz kalbinizin neredeydi?

Ben gittiğimde, bileceksiniz, kalbiniz cenazemden önce gidiyor...

Ş

iir derin bir varoluşsal içeriğe sahiptir, insanı gerçek hayatla, manevî dünyası, içsel isyanıyla yüzleştirir. Şiirin kahramanını aynı anda zayıf, güçlü, ümitli, kederli biri gibi tanımlıyoruz. İnsan, mücadelelere ve yalnızlığa mahkûmdur. Şiirde geçen “kefenden doğan çoçuk”,  (yaşam-ölüm çatışması, yaşamda ölüm, ölümda yaşamın varoluşsallığı)  “gelip giden rüzgâr” (hayatın rahatsız ve değişik olması), “taşa dönüşen acılar” (insanın acılara alışık olması) mısraları semboldür, ölümün nefesini, tadını ve insanın manevî yolunu ifade etmektedir.

Lirik kahramanımız toplumdan kaçıyor, kendini kendi yalqızlığında bulmaya çalışıyor. O, kendi dünyası ile barışık, bu yalnızlığının ağırlığının farkında. Şiirde geçen gece sembolü insanın başbaşa kaldığı, düşüncelere daldığı mekandır:

Tekbaşıma kendi gecemi yaşıyorum

ayak sesi,

insan sesi,

Duyulmamış sözümün sokağını yaşıyorum

“Tamamlanmamış vasiyet” şiirinin başlığı içeriğinde derin bir anlam gizlemektedir. Bu başlık, şiirin ruhuna, kaygılarına ve şairin hissettiği eksikliğe işaret eder. Bir insanın bu dünyada bıraktığı son sözleri- vasiyeti tamamlanmamışdır. Lirik kahramanın hayatı henüz devam ediyor:

Ne oğlumu, ne kızımı,

Hayallerin bir köşesinde

Kalbimi büyütüyorum.

Kahramanımız ilâhi adalete inanıyor. O, nerede olursa olsun, Allah ile arasında kopmaz bir bağ vardır. O, affedici ve takdir edendir:

O Tanrıdır, kalbimi alkışlar

zaman zaman yapacağım

Nice büyük günahımı bağışlar

Kahraman kendi yaşamının sona yaklaşdığını fark ediyor. O, giderken bile kendi varlığının unutulmasını istemiyor, hatıralarda yaşamak istiyor:

Eridikçe parçacıklarım damla-damla suya dönüşüyor.

Süzülüyorum hayat denen bu dünyanın yanağından gidiyorum...

Şiirde insanın kendi acılarıyla beraber, aynı zamanda başkalarının da acılarını, kederlerini paylaşdığını, başkalarının duygularını kendi ruhunda birleşdirdiyini gözlemliyoruz. Onun göz yaşları duygu ve ıztırabları simgeliyor. O, bununla başkalarının acılarını anlıyor, paylaşıyor ve taşıyor:

Haberiniz yok,

Bütün gözyaşlarınız bende

İnsan hayatının geçici olması ve buna rağmen geçiciliğin kalıcı olması, insanın ölürken de yaşıyor olması, fiziki ve manevî varlığın başkaları üzerindeki etkisi şiire felsefi-manevî bir renk katmaktadır. Kahraman hayatla ölümü aynı anda düşünüyor, fakat ölüm onu korkutmuyor. Onun ölümü mutlaka insanları etkileyecek:

sakın moralinizi bozmayın arkadaşlar

Ben gittiğimde, bileceksiniz kalbinizin neredeydi?

Ben gittiğimde, bileceksiniz, kalbiniz cenazemden önce gidiyor..

İnsan, kendi hayatının anlamını, değerini bilmeli ve yaşadıklarını kendi manevî katmanı üzerinden geçirmelidir. “Tamamlanmamış vasiyet” şiirinde bu açıdan kaygı ve eksiklik duygusu hakimdir, insanın ruhundakı bir boşluk, bir tamamlanmamışlık duygusu. Bu hayatın mücadeleleri sonsuzdur, asla tamamlanmayacak. Bu anlamda şiirin başlığı semboliktir.