T?rk D?nyasindan-Mahtumkulu
İsmail Yılmaz

  Sayı: 55 - Ocak / Mart 2007

Tweetle

Ünlü Türkmen şairi Devlet Mehmet Azâdî'nin oğlu olan Mahtumkulu 1733 yılında Gürgen yakınlarındaki Hacıgovşan Obası'nda doğdu. Keren ile Merev arasındaki Aktugay bölgesinde 1798 yılında vefat etti. İlk eğitimini obasındaki mollarla ve babasından alan Mahtumkulu, Lebab boyunda bulunan Kızılayak Obası medresesinde okudu. Ardından Buhara'daki Kükektaş medresesine gitti. Orada Sibiryalı Türkmen Muri Kâzım ile dost oldu. Bir süre  Hiva Şirgazi Medresesi'nde bulundu. Eğitimi sırasında Arap ve Fars dillerini öğrenirken Fuzûlî, Sâdî gibi doğu edebiyatının ünlü simalarının eserlerini yakından öğrendi. Türkmenistan başta olmak üzere Afganistan, Özbekistan ve İran'ın bir kısmını dolaştı. Bir süre Hindistan'da bulundu.

Hayatının büyük bir bölümü Türkmenler arasında geçen Mahtumkulu, Türkmenler'in birlik ve beraberlik içinde bulunmaları için uğraş verdi. Bugünden Türkmenistan'ın millî şairidir.

Prâgî (Fikâkî) mahlâsıyla şiirler yazan şairin divanına almış olduğu yediyüz şiirinden ikiyüze yakını halk türküsü haline getirilmiştir. Türkmenler'in akıl hocası ve Türkmen edebiyatının tartışmasız lideri olan Mahtumkulu'nun divanına ait değişik el yazma eserler Moskova, Leningrat, Taşkent, Bakü ve Aşkabat arşivlerinde bulunmaktadır.

ALLAH SEN

Kün lefzinden1 êlemni,2
Mevcud etgen3 Allâ’sen.
Cebrayıl’ın elinden,
Günü tutgan4 Allâ’sen.

 Acîzu şermendege,5
 Köyünde6 dermendege,7
 Ezrayıl’nı8 bendege,
 Nisbet etgen Allâ’sen.

Afuv eylerge lâyıksen,
Hem tebib-i hezıksen,9
A’ma has’a râzıksen,
Kısmet etgen Allâ’sen.

 Zemâyırnı10 gondurıp,
 Tağtı arşa mundurıp,11
 Aşık könlün yandırıp,
 Hasret etgen Allâ’sen.

Hicap tutup yüzüne,
İsrafil’nin râzına,
Habîbi’ni özüne,
Kurbet12 etgen Allâ’sen.

 Aşık yolunda murda,13
 Uçramış14 sonsuz derde,
 Fakirlere mağşerde,
 Nurbat15 etgen Allâ’sen.

Mahtumkulu bîmara,16
Gulam17 bolmuş18 bîçara,
Yüzmun menin dek zara,
Mürüvvet etgen Allâ’sen.

1) Kün lefzinden: "Ol" sözünden. 2) Elemni: Alemi, kainatı, evreni. 3) Etgen: Eden, yapan, yaratan. 4) Tutgan: Tutan. 5) Aciz-u şermendege: Aciz kimseyi utandırmayan. 6) Köyünde: Yandığı zaman. 7) Dermendege: Yardımcı, dert ortağı. 8) Ezrayıl: Azrail Aleyhisselam. 9) Tebib-i hezik: Bütün dertlerin doktoru, Cenab-ı Hak’ın bir ismi. 10) Zemâyir: Yeryüzü. 11) Mundurip: Bindirip. 12) Kurbet: Yakın akraba, hısım, dost. 13) Murda: Yolcu. 14) Uçramış: Rastlamış. 15) Nurbat: Yardımcı. 16) Bîmar: Hastalıklı, marazlı. 17) Gulam: Erkek köle, esir. 18) Bolmuş: Olmuş