Nerelisin
Kadir Bayrak

  Sayı: 123 -

Tweetle

Anavatan, baba ocağı, dede mülkü, ata yadigârı… Toprakla kurulan ünsiyetin dilde tezahür eden kavramları… İnsan doğduğu anda toprakla bir bağ kuruyor. Velev ki farklı bir yerde dünyaya gelsin, ömrü boyunca muhatap olacağı “nerelisin” sorusuna vereceği cevap işte kurulan bu bağa göre. Cevabımız, pergelin sabit ayağı… Yerli, mukim, muhacir, göçmen, mülteci, garip, yolcu vb aslında kişinin toprağına, vatanına yani pergelin sabit ucuna olan maddî ve manevî uzaklığına göre icat edilmiş tabirler, sıfatlar…

Esas olan ise bu dünyanın bütünüyle gurbet olması; ilk insan ve peygamberin “asıl vatan”dan, cennetten çıkarılmasıyla gurbet hayatımız başladı, sayımız arttıkça da gurbet yurdunda oradan oraya savrulduk.

Tarih kitapları, kabına sığmayan enerjisiyle at üstünde vatan arayışına çıkan milletimizin Hun ve Göktürk tecrübelerinden sonra Uygurlar zamanında yerleşik hayata geçtiğini kaydeder. Karahanlı, Gazneli, Selçuklu isimleriyle kurduğumuz devletler, Orta Asya’da zuhur eden medeniyetimizin coğrafî mânada doğudan batıya seyrinin ifadesi olmuş, batıya doğru gidiş Osmanlı’da kemâle ermiş ve bütün insanlığın göz bebeği topraklar milletimize vatan olmuş. “Anadolu… Bozkurdun bir dere kenarında gümüş sulara dalıp gözlerindeki tılsımlı ateşi seyrede ede, içli ve mütevekkil bir söğüt ağacına istihale ettiği (mübarek) diyar… Anadolu… Türkün, gerçek ruh muhtevasını bulur bulmaz seyyarlıktan sabitliğe geçtiği ve ruh vataniyle içiçe yeryüzü vatanını kurduğu büyük mâna çerçevesi…” (Necip Fazıl, İdeolocya Örgüsü)

Sanayi devrimine kadar savaş, kuraklık, kıtlık gibi fevkalade haller dışında Doğusuyla Batısıyla bütün devletler yerleşik bir hayatı kabul etmiş. Zulümle anılsa da Ortaçağ Avrupasında derebeylik sisteminin yerleşik halk üzerine inşa edildiği inkâr edilemez. Keza Osmanlı da “tımar” sistemiyle tebaasına hükmetmiş. Ziraat, ticaret, askerlik, vergi gibi idare eden yönünden kolaylıklar sağlayan bu sistemin halk nezdindeki karşılığı doğduğu yerde gömülmek, nesiller ve asırlar boyunca o yere kök salmak olmuş.

Keşifleri sonrası Batı’nın yeni kıtalara hücumu tarihin utanç sayfalarında kayıtlı. Amerika ve Avustralya’ya göçler sonrası katledilen yerlilerin sayısı onlar için istatistik bir bilgiden öte anlam taşımaz. Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarıyla sebep olunan göçler ise eskiye rahmet okutacak cinsten…

Batı, Birinci Dünya Savaşının sonunda Amerikasıyla, Avrupasıyla kendisini güvenlik duvarları ile örülmüş bir hisar içine alırken Osmanlı bakiyesi milletlerle Afrika başta olmak üzere kendi dışındaki dünyayı, eline aldığı cetvelle ileride ortaya çıkması muhtemel bütün sıkıntıları öngörerek ve bunlara yol vererek parçalara ayırdı. İkincisi, ilkinde elde edilen ganimetlerin aralarında nasıl paylaşılması gerektiği kavgasından çıktı ve birincisinin açtığı yaraları daha da derinleştirdi. Vatan mefhumunun içini boşaltan, insanların toprağıyla bağını kopartan, masum halkı zalim idareciler elinde zararlı haşereyle mücadele eder gibi oradan oraya sürükleyen göç dalgaları böyle başladı.

Göç, ölüm tehlikesi altındaki büyük insan kitlelerinin bir yerden başlayıp farklı bir noktada sona erdirdikleri harekete verilen isim. Bu hareketin hem göç eden hem de göç edilen belde insanları yönünden doğurduğu ekonomik, sosyolojik, ahlâkî, hukukî sayısız neticeleri var. Kıtaların, denizlerin, ticaret yollarının, iklimlerin merkezindeki Anadolunun göçlerin ilk rotası olması en başta coğrafya gereği. Tesbihin dağılan parçalarının imame etrafında toplanması da işin doğasında var.

Kendisi de 93 muhaciri bir büyük dedenin torunu olan bu satırların yazarı, yarım asra varan ömründe Bulgaristan’dan, Irak’tan göçmek zorunda olanlara şahit olmuştu. Ama bu sayılanlar son on yılımıza damga vuran Suriyeli, Afganlı mülteciler yanında çok küçük sayılabilecek hareketlerdi. Zalim Baas ve Esad rejiminin yıkılmasıyla nicelik olarak küçük bir kısmı ülkelerine dönse de mülteci meselesi, çözüm bekleyen bir problem olarak milletimizin ve devletimizin önünde halen durmakta. Üçüncü bir dünya savaşının çıkmasının uzak bir ihtimal olmadığı en üst seviyedeki devlet adamları tarafından dile getirilirken Anadolunun yukarıda izah etmeye çalıştığımız sebeplerle daha pek çok göç dalgasına ev sahipliği yapacağını tahmin etmek de zor değil.

Hal böyle olunca akla binbir soru geliyor… Sayıları itibariyle artık eğitimde, sokakta, ticarette ve hayatın her alanında muhatap olduğumuz bu insanlara karşı uzun vadeli bir devlet politikamız mevcut mu? Uzun vadeden kastım bu insanlar en sonunda vatanlarına dönecek mi, bizim bir parçamız mı olacaklar, devletimiz bu konuda ne düşünüyor? Meselâ Türkiye’de doğmasına rağmen “nerelisin” sorusuna “Suriye” cevabı veren çocuğu şartları oluşunca aslî vatanına iade etmek mi doğru yoksa verdiği cevabı “Edirne, Adana, Kars, Samsun” gibi düşünüp bizim kültürümüzün bir parçası mı kabul etmeli? Bu durumda bu insanlar, büyük Türk kültürü içinde eriyip gidecek mi, arabesk bir kültür mü meydana getirecekler?

Adalet ve merhamet devletin bariz vasfı. Vatanını terk etmese kuvvetle muhtemel katledilecek, öldürülecek mültecilere merhamet etmek, onların insanca bir hayat sürmelerini sağlamak insanlık vazifesi. Ancak göçün de bir fıkhı, hukuku, esası olmalı. Birleşmiş Milletlerin bilmem kaç sayılı kararı değil kastettiğim. O da içinde ama bütün zaman ve mekâna hitap edecek bir esas… İnsanı doğduğu yerde doyuracak, ömrünü orada hitama erdirmesine imkân verecek, her şeye rağmen göçe mecbur kalırsa onun da şartlarını tespit edecek esas...

   İnsanlık, bu esasa muhtaç…